روش تحقیق و جمع آوری تجربیات کتاب اطلس همیاری خانواده

برای تدوین این اثر، ابتدا تعداد ۲۶۳ خاطره و تجربه همیاران خانواده از طریق «مصاحبه» حضوری، تلفنی و یا تکمیل فرم الکترونیک بارگذاری شده در نرم‌افزار «جبهه‌» جمع‌آوری شده است‌. در این مرحله مصاحبه‌گر مجموعه اطلاعات هدفمندی را با «سؤال‌ها و متغیرهای پژوهشی» از زبان «همیاران خانواده» و یا از زبان اعضای خانواده‌های هدف همیاری[1] به دست آورده، در ادامه نیز داده‌های موردنظر، پس از جمع‌آوری به «کلید گزاره‌هایی» تبدیل ‌شده‌اند که با روش «تحلیل محتوای کیفی» نقش کدگذاری را ایفا می‌کنند. کلید گزاره‌ها به کمک روش «کدگذاری معکوس» تبدیل به سرفصل‌هایی شده‌اند که بقیه مباحث بر محور آن‌ها چیده شده و تمام یا بخشی از این کد گزاره‌ها به‌عنوان «شاهد و واقعیت عینی» به مباحث علمی و مهارتی متن اضافه‌شده و به عینیت بخشیدن و کارآمدی مباحث کمک شایانی کرده است. این کد گزاره‌ها در مقام اثبات مطالب و قیدوبند تحقیقات استدلالی و علمی نیستند و در چارچوب روش‌های تفسیر داده‌های تحقیقات کیفی به کار گرفته‌شده‌اند.[2] مجموع داده‌های گردآوری‌شده در سه بخش و ۱۰ فصل ذیل، دسته‌بندی‌شده است: بخش یک: کلیات و مفاهیم فصل اول: تبیین طرح همیاری خانواده فصل دوم: بایدها و نبایدهای همیاران خانواده ۱. بایدها و نبایدهای اخلاقی و رفتاری ۲. بایدها و نبایدهای مهارتی و دانشی بخش دو: الگوهای مواجه در همیاری خانواده فصل اول: الگوی ارتباط‌گیری در همیاری فصل دوم: الگوی اعتمادسازی در همیاری بخش سه: الگوهای مداخله در همیاری خانواده فصل اول: مداخله همیار برای رصد و پایش اطلاعات فصل دوم: مداخله همیار برای پیشگیری از آسیب‌های فردی و خانوادگی فصل سوم: مداخله همیار برای آموزش افراد و خانواده‌ها فصل چهارم: مداخله همیار برای درمان و حل مسائل گروهای هدف فصل پنجم: مداخله همیار برای واسطه‌گری میان ظرفیت‌ها و نیازها فصل ششم: مداخله همیار برای جریان سازی عمومی فعالیت‌های خانواده محور باهدف رعایت برخی از نکات و مؤلفه‌های حرفه‌ای تجربه نگاری، اسامی همیاران خانواده از داخل متن کتاب پاک‌شده و اسامی همه این عزیزان در انتهای کتاب به‌صورت یکجا بیان‌شده است که می‌توان با مراجعه به صفحات آخر کتاب، با همیاران گران‌قدری که تجربیات و خاطرات آن‌ها محور محتوایی کتاب قرارگرفته، آشنا شد. متن پیش رو نسخه اولیه است و به یاری خداوند در ادامه با  نقدها و پیشنهادها و گفتگوهای علمی اساتید و همیاران خانواده اصلاح و تکمیل می‌گردد. از این‌رو هرگونه انتقاد یا پیشنهاد از سوی صاحب‌نظران و خوانندگان محترم را بر دیده منت نهاده و انشا الله در چاپ‌های بعدی اعمال می‌کنیم. در اینجا بر خود لازم مي‌دانيم از همكاري‌ و همراهي صميمانه مسئولین سازمان‌ها و نهادها و همه اساتيد و همیاران محترمی که باکمال افتخار، رهنمودها و تجربیات آموزنده خویش را در اختیار ما قرار دادند و در ادامه نیز نظرها و نقدهای دلسوزانه خویش نسبت به این اثر را برای ما ارسال می‌کنند، سپاسگزاري نموده و براي همه آنان و خوانندگان محترم آرزوي سعادت و بهروزي، داشته باشم. همچنین از مسئول محترم قرارگاه مردمی تحول اجتماعی شهید اسداللهی (ره) جناب آقای ابراهیم نورمحمدی و مسئول محترم مرکز رشد و تعالی این قرارگاه جناب آقای مسعود معصومی و سایر همکاران گران‌قدرمان نهایت تشکر و قدردانی را دارم و توفیق روزافزون آنان را از خداوند منان مسألت دارم. «اللَّهُمَّ مَا عَرَّفْتَنَا مِنَ الْحَقِّ فَحَمِّلْنَاهُ وَ مَا قَصُرْنَا عَنْهُ فَبَلِّغْنَاهُ ... وَ اهْدِنَا بِهِ لِمَا اخْتُلِفَ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِكَ إِنَّكَ تَهْدِي مَنْ تَشَاءُ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ؛ خدایا ما را به آنچه از حق به ما شناساندی، وادار و ما را به آن مقدار از حق که به آن نرسیدیم، برسان ... و ما را ‌به اذن خویش به آنچه از حق مورد اختلاف است، هدایت فرما به‌درستی که تو هر که را بخواهی به راه مستقیم هدایت می‌کنی.»[3]   جواد توحیدی منش مسئول شتاب‌دهنده تخصصی همیار خانواده قرارگاه مردمی تحول اجتماعی شهید اسداللهی (ره)   [1]. در برخی از موارد سخنان و تمجیدهایی که اعضای خانواده‌های هدف نسبت به فعالیت همیاران خانواده بیان داشته‌اند،‌ نیز ضمیمه شده است،‌ اما به جهت رعایت امانت و حفظ کرامت آنان، اسامی این عزیزان حذف شده و آنان را با کدهای اختصاری معرفی کرده‌ایم. [2]. توضیح بیشتر این روش در: فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، ش ۵، تابستان ۱۳۹۰،‌ «تحلیل محتوای عمقی و اجرای آن به‌وسیله نرم‌افزار آر. پی»، محسنیان راد، ص 154ـ 155. [3]. گزیده دعای افتتاح.