مهم‌ترین نقش همیار خانواده، «شناسایی وضعیت خانواده‌های هدف همیاری» است. اما از آنجا که شناسایی بسیار گسترده است و می‌تواند سبب انحراف و در مواردی ناامیدی همیاران شود، شاخص‌ها و نما گرهایی برای شناسایی در نظر گرفته شده و بسترهایی جهت شناسایی و رصد وضعیت خانواده‌ها توسط همیاران فراهم شده است. در فرایند همیاری به شناسایی یک ساعته و مصاحبه از بیرون منزل اکتفا نمی‌شود، بلکه باید شناسایی در طی سه ماه اولیه طرح صورت گیرد و در هرماه نیز بر حسب شرایط، علاوه بر دریافت اطلاعات شناسنامه‌ای، برخی از شاخص‌ها و نما گرها، خانواده‌ها به‌صورت هدفمند مورد رصد و شناسایی قرار گیرند. نما گرهای شناسایی ۱۸ مورد هستند که در سه شاخص زیر دسته‌بندی‌شده‌اند: شاخص «فرهنگی» همچون ارزیابی وضعیت علمی و مهارتی و یا رصد وضعیت تقیدات دینی و رعایت مسائل شرعی و ... شاخص «اجتماعی» مثل ارزیابی وضعیت ازدواج و طلاق خانواده، ارزیابی معاشرت‌ها و ارتباط خانواده با بستگان و همسایگان و ... شاخص «اقتصادی» همچون ارزیابی وضعیت اشتغال و درآمد خانواده، ارزیابی وضعیت عقل معاش و مدیریت داشته‌های خانواده، ارزیابی وضعیت دخل‌وخرج خانواده و ... روش‌های شناسایی: گفتگو و مصاحبه حضوری یا تلفنی، مشاهده میدانی، پرسش از همسایگان و بستگان، معتمدین محلی، مکاتبه با خانواده یا مدیر و معلم مدرسه یا مددکار یا پزشک خانواده و ... «هر فرد و هر خانواده‌ای مشکلات و گرفتاری‌های خاص خود را دارد. از این رو درمان‌ها و رفع مشکلات خانواده‌ها و افراد نیز با هم تفاوت می‌کند. یک همیار باید در مرحله اول به دور از هرگونه پیش‌داروی و مقایسه و ... با به کار گیری راهکارهای خاصی، مشکل و درد فرد یا خانواده را تشخیص دهد و متناسب با شرایط و موقعیت آن‌ها درمانی را در پیش بگیرد، البته این کاری دشوار، اما ضروری و ثمربخش است.» «با خانواده‌ای روبه‌رو شدم که بسیار آبرومند و قابل احترام بودند، ولی متأسفانه آن‌ها حقیقتی را از من همیار پنهان کردند و همین پنهان‌کاری باعث دلخوری من شد به حدی که احساس کردم، این خانواده سر من کلاه گذاشتن و من را گمراه کرده‌اند. این جریان را یک ضعف بزرگ برای خودم می‌دانستم. این مسئله سبب شد، چند روزی برای رفع مشکل مالی این خانواده وقت بگذارم. در حالی که مشکل چیز دیگری بود و از این جریان بسیار ناراحت بودم. تا اینکه قضیه پنهان‌کاری خانواده را با مسئول طرح در میان گذاشتم. توضیحاتی که ایشان درباره وضعیت خانواده‌های هدف همیاری و شرایط خاص فعالیت با آن‌ها برایم بیان کردند، کمی من را آرام کرد و حالم بهتر شد. به یاری خداوند مشکل مهم ابن خانواده بعد از دو ماه، فقط با چند جلسه مشاوره و راهنمایی حل شد که به نظر من اگر این حقیقتی را که پنهان کردن و یا از نظر خودشان گفتنش مهم نبوده را همان روزهای اول بیان می‌کردند، مشکل آن‌ها سریع‌تر حل می‌شد. این تجربه‌ سبب شد بیشتر درباره مسائل افراد و خانواده‎های همیاری خودم تحقیق و بررسی کنم و با دقت بیشتری به مسائل خانواده‌ها توجه نمایم و فقط به حرف‌ها و شنیده‌های آنان اکتفا نکنم.»